یادداشتی بر فیلم سینمایی آماتور(The Amateur)

داستان فیلم
فیلم سینمایی «The Amateur» داستان متخصص رمزنگاری به نام چارلی هلر را روایت می‌کند که در سازمان سیا مشغول فعالیت است و زندگی آرامی را پشت مانیتورهای رمزگشایی سپری می‌کند. اما به زودی ورق برمی‌گردد و همسر او سارا در جریان انفجار تروریستی در لندن کشته می‌شود؛ حادثه‌ای که هلر را در هم می‌شکند. وقتی سیا تحقیقات پرونده را بی‌اهمیت می‌داند و اقدامی برای یافتن عاملان نمی‌کند، او تصمیم می‌گیرد به تنهایی عدالت را اجرا کند. چارلی با تهدید مقامات سیا از آنها می‌خواهد او را تحت آموزش‌های میدانی قرار دهند تا بتواند شخصاً عاملان ترور را تعقیب و مجازات کند.
او پس از گذراندن آموزش‌های سخت، به دنیای خطرناک جاسوسی قدم می‌گذارد و از لندن تا اروپا و خاورمیانه رد شبکه‌ای تروریستی را دنبال می‌کند. در ادامه چارلی متوجه می‌شود همان شبکه‌ای که همسرش را کشته، در واقع بخشی از عملیات مخفی خود سیا بوده که برای سرپوش گذاشتن بر معاملات غیرقانونی اجرا شده است. او باید میان افشای حقیقت و زنده ماندن یکی را انتخاب کند و ... .
 

بازگشت وجدان به سینمای جاسوسی!
با یک تریلر جاسوسی طرفیم! ژانر جاسوسی در The Amateur که این‌بار ابعادی سایبری نیز به خود گرفته، بر محور خیانت سازمانی و مرز باریک میان حقیقت و دروغ حرکت می‌کند؛ جهانی که در آن قهرمان، هیچ‌کس، حتی خودش را، به‌طور قطع نمی‌شناسد. در چنین فضایی، انتقام شخصی در دل سازوکار سرد و پیچیده نهادهای اطلاعاتی، به سفری اخلاقی بدل می‌شود و آماتورِ جیمز هاوز تلاشی است برای بازتعریف ژانر تریلر جاسوسی از زاویه‌ای انسانی‌تر و در عین حال تراژیک‌تر. این فیلم بر پایه‌ی رمان رابرت لیتل ساخته شده است؛ اما کارگردان برخلاف اقتباس‌های کلاسیک دهه‌های گذشته، تمرکز خود را بر عواطف و بحران اخلاقی قهرمانش می‌گذارد، نه صرفاً مأموریت‌ها و اکشن بیرونی.
هاوز با بهره‌گیری از ریتمی آرام و کنترل‌ شده، تماشاگر را به‌جای میانه‌ تعقیب ‌و گریزها، به ذهن شخصیتی می‌برد که در میان درد شخصی و مسئولیت حرفه‌ای گرفتار شده است. چارلی هلر، نه یک قهرمان نظامی است و نه جاسوسی آموزش ‌دیده، او انسانی معمولی است که در جهان بی‌رحم اطلاعات و سیاست، ناچار می‌شود نقشی را بازی کند که برایش ساخته نشده. همین تضاد میان دانشمند آرام و مأمور قاتل درونمایه‌ اصلی فیلم است و رامی ملک با بازی سرد، دقیق و پر از لایه، این شکاف روانی را ملموس می‌کند. هاوز از نماهای بسته، نور سرد و رنگ‌های بی‌جان استفاده می‌کند تا حس انزوای قهرمان را تقویت کند. در سکانس‌های پایانی، هنگامی که چارلی درمی‌یابد دستگاهی که برای آن کار می‌کرده عامل مرگ همسرش بوده، تصویر از کنترل خارج می‌شود و تدوین سریع و نورهای لرزان، فروپاشی روانی او را به‌خوبی بازتاب می‌دهد. از این نظر، فیلم موفق است چرا که فرم را در خدمت محتوا می‌گیرد، نه صرفاً تزئین آن.
اما در بُعد روایی، فیلم کاستی‌هایی دارد. فیلمنامه در نیمه‌ دوم گاهی گرفتار کلیشه‌های ژانر می‌شود؛ تعقیب‌های تکراری، جاسوسان دومنظوره، و لو رفتن ناگهانی اسناد. با این حال، تضاد درونی قهرمان و بار احساسی انتقام، مانع از فروپاشی دراماتیک اثر می‌شود. فیلم برخلاف بسیاری از آثار جاسوسی که بر غرور وطن‌پرستی یا نجات جهان تکیه دارند، بر مفهوم «وجدان» تمرکز می‌کند؛ اینکه چگونه سیستم‌های امنیتی می‌توانند انسان‌ها را به ابزار تبدیل کنند و مرز میان عدالت و جنون چقدر باریک است. «The Amateur» بیش از هر چیز درباره‌ «قدرت دانستن» است. قهرمان داستان کسی است که از رمزها سر در می‌آورد، اما معنای حقیقت را درک نمی‌کند! زمانی درک چارلی از حقیقت آغاز می‌شود که زندگی او فرو می‌پاشد. فیلم با این دیدگاه، فناوری و اطلاعات را نه ابزار نجات، بلکه عامل فاصله گرفتن انسان از انسانیت معرفی می‌کند.
در نهایت، جیمز هاوز موفق می‌شود فیلمی بسازد که در عین وفاداری به قواعد ژانر، هویتی احساسی و فلسفی برای خود دارد. پایان فیلم، یادآور این است که در جهانی پر از دروغ و قدرت، تنها قربانیان‌اند که می‌توانند حقیقت را فریاد بزنند. «The Amateur» شاید نوآورانه‌ترین تریلر سال نباشد، اما یکی از صادق‌ترینِ آن‌هاست؛ اثری که به‌جای نمایش قهرمانان شکست‌ناپذیر، انسانی را نشان می‌دهد که در جست‌وجوی عدالت، خودش را از دست می‌دهد.