به گزارش کارگروه بینالملل سایبربان؛ کارشناسان معتقدند زمانی تصور اینکه روابط بین قفقاز جنوبی و کشورهای عربی به سرعت توسعه یابد و به طور محکم تثبیت شود، چیزی شبیه به داستانهای هزار و یک شب به نظر میرسید. اما امروز همه چیز متفاوت شده است؛ دلیل آن است که مسیرهای دیپلماتیکی که در منطقه قفقاز جنوبی، محل استقرار آذربایجان، باز شده بود، زمانی محدود به کشورهای شمالی و همسایه بود. آذربایجان از زمان کسب استقلال، گسترش دامنه روابط دیپلماتیک خود را به یک اصل راهنما تبدیل کرده است. این کشور با هدف توسعه استقلال سیاسی و اقتصادی خود نه تنها در یک چارچوب محدود، بلکه در ابعاد غربی، مرکزی، خاورمیانه و خاور دور تلاش کرده است.
کارشناسان براین باورند که سفر قریبالوقوع الهام علیاف (Ilham Aliyev)، رئیس جمهور آذربایجان، به امارات متحده عربی، نشان دهنده ارتقای مداوم روابط آذربایجان و امارات از همکاری عملگرایانه به یک مشارکت استراتژیک گسترده است. در طول دهه گذشته، روابط بین باکو و ابوظبی فراتر از دیپلماسی سنتی و همکاری در زمینه انرژی گسترش یافته است. امروزه، این رابطه شامل انرژی سبز، گردشگری، سرمایهگذاری، فناوریهای سایبری، آموزش، تعامل بشردوستانه و نوآوری دیجیتال است. این دستور کار چندبعدی، زمینه سیاسی و اقتصادی سفر علیاف به ابوظبی در تاریخ ۱۶ و ۱۷ دسامبر سال جاری را فراهم کرد که به دعوت ویژه شیخ محمد بن زاید آل نهیان (Shaikh Muhammad bin Zayed Al Nahyan)، رئیس جمهور امارات متحده عربی، انجام شد.
در قلب این سفر، حضور الهام علیاف در مراسم افتتاحیه بازیهای جهانی آینده ۲۰۲۵، یک رویداد ورزشی جهانی که رقابت فیزیکی و دیجیتال را با هم ترکیب میکند، قرار دارد. این مسابقات که پس از پیروزی در یک مناقصه رقابتی در سال ۲۰۲۴ به میزبانی امارات متحده عربی برگزار میشود، نشان دهنده جاهطلبی این کشور برای قرار دادن خود به عنوان یک قطب جهانی برای نوآوری و صنایع آیندهنگر است. برای آذربایجان، که استراتژی توسعه خود را به طور فزایندهای بر دیجیتالی شدن، فناوریهای سایبری و رشد مبتنی بر نوآوری اولویت میدهد، مشارکت در بالاترین سطح سیاسی، هم همسویی با این اولویتها و هم علاقه به شکلدهی به پلتفرمهای جهانی نوظهور را نشان میدهد.
بازیهای آینده از ۱۸ تا ۲۳ دسامبر امسال در مرکز نمایشگاه ملی ابوظبی برگزار میشود و ورزشکارانی از سراسر جهان را برای رقابت در 11 رشته گرد هم میآورد. این مسابقات که توسط فیجیتال اینترنشنال مستقر در امارات سازماندهی شده، ورزش سنتی را با مهارتهای دیجیتال ادغام میکند و منعکسکننده تحولات گستردهتر در فرهنگ و فناوری جهانی است. این رویداد با مجموع جوایز 5 میلیون دلار، برای جذب توجه و سرمایهگذاری بینالمللی نیز طراحی شده است. حضور علیاف، نشاندهنده نیت آذربایجان برای حضور در جایی است که دستور کارهای نوآوری جهانی در حال تعیین شدن است.
فراتر از اهمیت نمادین این رویداد، این سفر اهمیت سیاسی آشکاری دارد. قرار است یک دیدار دوجانبه بین الهام علیاف و شیخ محمد بن زاید آل نهیان برگزار شود که ادامه الگوی تعامل فشرده در سطح رهبران است که به یکی از ویژگیهای تعیینکننده روابط آذربایجان و امارات تبدیل شده است. علیاف 6 بار از امارات بازدید کرده، در حالی که رئیس جمهور امارات 3 سفر سطح بالا به آذربایجان داشته است. این تبادلات نقش تعیینکنندهای در پیشبرد همکاری در بخشها و ایجاد اعتماد متقابل در بالاترین سطح داشته است.
بنیاد سیاسی این رابطه در سالهای اخیر از طریق توافقات برجسته به طور قابل توجهی تقویت شده است. در جریان اولین سفر رسمی شیخ محمد بن زاید آل نهیان به آذربایجان در ۸ ژانویه ۲۰۲۴، دو طرف یادداشت تفاهمی در مورد مشارکت استراتژیک امضا کردند. پس از آن در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۵، اعلامیه مشترکی در مورد روابط مشارکت استراتژیک جامع، در جریان سفر بعدی رئیس جمهور امارات به آذربایجان امضا شد. این اسناد در کنار هم، روابط دوجانبه را به سطح کیفی جدیدی ارتقا دادند و هر دو طرف را به همکاری عمیقتر در سیاست، تجارت، انرژی، سرمایهگذاری و سایر حوزههای دارای اولویت متعهد کردند.
همکاری اقتصادی به یکی از پویاترین ارکان این مشارکت تبدیل شده است. از ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۵، گردش مالی تجارت دوجانبه به ۱۴۷.۴۹ میلیون دلار رسید که نشان دهنده افزایش بیش از ۸۰ درصدی نسبت به مدت مشابه سال قبل است. این رشد شدید نشان دهنده بهبود دسترسی به بازار و گسترش ارتباطات تجاری است که تا حدودی توسط توافقنامه مشارکت اقتصادی جامع امضا شده در ابوظبی در ۹ ژوئیه امسال تسهیل شده است. این توافقنامه با هدف افزایش حجم تجارت، تنوع بخشیدن به جریانهای سرمایهگذاری، ترویج نوآوری و فناوریهای سبز و تقویت روابط بین جوامع تجاری است.
همکاریهای سرمایهگذاری نیز ماهیتی نهادی به خود گرفته است. در سال ۲۰۲۳، هلدینگ سرمایهگذاری آذربایجان و شرکت هلدینگ توسعه ابوظبی یک صندوق سرمایهگذاری مشترک تأسیس کردند که برای حمایت از پروژههای سودمند متقابل طراحی شده است. در حال حاضر چندین طرح از طریق این مکانیسم در حال اجرا است که نشاندهنده اعتماد بلندمدت به همکاری اقتصادی و اهداف توسعه مشترک است.
انرژی همچنان یک حوزه استراتژیک مرکزی است، اما تمرکز آن به طور فزایندهای آیندهنگر است. شرکتهای اماراتی مَصدر (Masdar) و «ADNOC» نقش فعالی در بخش انرژی آذربایجان ایفا میکنند. تحت پروژه به اصطلاح مِگا با مصدر، تأسیسات انرژی تجدیدپذیر در مقیاس بزرگ، از جمله نیروگاههای خورشیدی در بیلاسوار (Bilasuvar) و نفتچالا (Neftchala) و یک نیروگاه بادی در منطقه آبشرون قرهداغ، در حال توسعه هستند. انتظار میرود این پروژهها، با ظرفیت ترکیبی تقریباً یک گیگاوات، بین سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ راهاندازی شوند و در استراتژی گذار سبز آذربایجان نقش محوری دارند. مشارکت ادنوک در پروژه گازی آبشرون، همکاریهای انرژی را بیش از پیش بر پایههای استراتژیک استوار میکند.
روابط مردمی این پیوندهای اقتصادی و سیاسی را تقویت میکند. پروازهای مستقیم بین باکو و ابوظبی، دبی و شارجه باعث رونق گردشگری شده، به طوری که امسال نزدیک به ۳۹ هزار شهروند امارات متحده عربی از آذربایجان بازدید کردهاند. حجم حمل و نقل ترانزیتی بین دو کشور نیز بیش از ۲۰ درصد افزایش یافته و نقش آذربایجان را به عنوان یک مرکز اتصال منطقهای تقویت کرده است.
همکاریهای بشردوستانه و فرهنگی به عمق روابط میافزاید. کمک پنج میلیون دلاری امارات متحده عربی به تلاشهای پاکسازی مین در سرزمینهای آزاد شده آذربایجان به طور گسترده مورد قدردانی قرار گرفته است که نشان دهنده همبستگی سیاسی و حمایت عملی است. در آموزش و فرهنگ، ابتکاراتی مانند افتتاح سالن اجتماعات زبان عربی شیخ زاید در دانشگاه زبانهای آذربایجان و برگزاری روزهای شوشا در ابوظبی در نوامبر ۲۰۲۴، درک متقابل را تقویت کرده است.
بنابراین، محققان معتقدند که سفر علیاف را نباید به عنوان یک رویداد واحد، بلکه به عنوان بخشی از یک مسیر استراتژیک گستردهتر در نظر گرفت. آذربایجان با پذیرش دعوت ویژه از رهبر امارات متحده عربی و مشارکت در بستری که ورزش، فناوری و حضور جهانی را در هم میآمیزد، قصد خود را برای تعمیق مشارکتهایی که از اهداف سیاسی و اقتصادی بلندمدت آن پشتیبانی میکنند، نشان میدهد. این دیدار نشان دهنده همگرایی منافع بین دو کشوری است که به دنبال نفوذ از طریق نوآوری، ارتباط و آیندهنگری استراتژیک هستند.
