به گزارش کارگروه شبکه های اجتماعی سایبرابت ، در حالی که در روزهای اخیر گمانهزنیها درباره مسدودسازی کامل تلگرام در روسیه افزایش یافته، مقامهای مسکو از یک سو این گزارشها را «زودهنگام» میدانند و از سوی دیگر با طرح اتهامهای امنیتی تازه علیه این پیامرسان، فشارها را به شکل محسوسی تشدید کردهاند؛ اقدامی که میتواند مقدمهای برای فیلترینگ کامل این پلتفرم در آینده نزدیک باشد.
براساس گزارش رسانههای روسی و اروپایی از جمله Euronews، کانالهای نزدیک به کرملین در روزهای گذشته اعلام کردند که احتمال دارد تلگرام از اول آوریل بهطور کامل در سراسر روسیه مسدود شود؛ بهگونهای که این اپلیکیشن نه از طریق اینترنت همراه و نه اینترنت ثابت قابل دانلود و استفاده نباشد. با این حال، دومای دولتی روسیه این گزارشها را جعلی و بیاساس خوانده، اما بهصورت صریح احتمال مسدودسازی را رد نکرده است.
همزمان، نهاد ناظر بر ارتباطات و رسانه روسیه، Roskomnadzor، اعلام کرده که تلگرام قوانین فدرال این کشور را نقض کرده، محتوای غیرقانونی منتشر کرده و بستری برای فعالیت سرویسهای اطلاعاتی غربی فراهم آورده است. این نهاد هشدار داده در صورتی که تلگرام سرورهای خود را به داخل روسیه منتقل نکند و الزامات قانونی را اجرا نکند، محدودیتها ادامه خواهد یافت. هفته گذشته نیز روسکومنادزور تصمیم گرفت بر اساس قانون فدرال، سرعت دسترسی به تلگرام را کاهش دهد.
در تازهترین موضعگیری، وزارت کشور روسیه مدعی شده از تلگرام برای جمعآوری اطلاعات مربوط به نظامیان، مأموران اجرای قانون و مقامات دولتی بهمنظور اقدامات خرابکارانه، تروریستی و سایر فعالیتهای غیرقانونی استفاده شده است. بخش جرایم سایبری این وزارتخانه اعلام کرد رباتها و سرویسهای فعال در تلگرام امکان دسترسی به دادههای شخصی افراد را فراهم میکنند و از این اطلاعات برای ایجاد «پروفایل دیجیتال» غیرقانونی استفاده میشود. به گفته این نهاد، این دادهها میتواند شامل نام و نام خانوادگی، تاریخ تولد، نشانی، شماره تلفن و حتی اطلاعات بستگان باشد.
وزارت کشور روسیه مدعی شده تنها طی یک ماه، استفاده از این ابزارها به ارتکاب بیش از ۱۳ هزار جرم با خسارتی بالغ بر ۱۵ میلیارد روبل (حدود ۱۹۵ میلیون دلار) منجر شده است. این وزارتخانه همچنین اعلام کرده با وجود اقدامات انجامشده، کانالها و رباتهای فروش دادههای غیرقانونی همچنان در پیامرسانها فعال هستند و درخواستهای رسمی برای همکاری از سوی پلتفرمهای خارجی بیپاسخ مانده است.
بر اساس گزارش رسانه روسی RBC، تلگرام از سال ۲۰۲۲ تاکنون بنا به درخواست روسکومنادزور بیش از ۸ هزار سرویس و ربات را حذف کرده و در سال ۲۰۲۶ نیز بهطور هفتگی حدود ۱۰۰ سرویس را مسدود میکند. با این حال، این نهاد ناظر اعلام کرده «وضعیت بهطور اساسی تغییر نکرده» و رباتهای جدید همچنان ظاهر میشوند.
در همین چارچوب، ماکسوت شادایف وزیر توسعه دیجیتال روسیه در جلسه کمیته فناوری اطلاعات دوما اعلام کرد تلگرام حدود ۱۵۰ هزار درخواست برای حذف محتوای غیرقانونی، از جمله هرزهنگاری کودکان و محتوای مرتبط با قاچاق مواد مخدر را نادیده گرفته است. همچنین آندری کلیشاس رئیس کمیته قانون اساسی شورای فدراسیون هشدار داده اگر تلگرام الزامات قانونی را رعایت نکند، ممکن است بهطور کامل در روسیه مسدود شود.
این تحولات در شرایطی رخ میدهد که روسیه طی سالهای اخیر محدودیتهای گستردهای علیه پلتفرمهای خارجی اعمال کرده است. پس از آغاز جنگ اوکراین، فیسبوک و اینستاگرام در سال ۲۰۲۲ مسدود شدند، سیگنال در سال ۲۰۲۴ محدود شد و واتساپ نیز در فوریه ۲۰۲۶ بهطور کامل فیلتر شد. پس از محدودسازی واتساپ، Dmitry Peskov سخنگوی کرملین از شهروندان خواست به پیامرسان «ملی» موسوم به Max روی بیاورند؛ اپلیکیشنی که به گفته مقامهای روس در راستای «حاکمیت دیجیتال» توسعه یافته و از سال ۲۰۲۵ نصب آن روی دستگاههای جدید الزامی شده است.
در مقابل، بنیانگذار تلگرام، پاول دوروف، پیشتر تأکید کرده بود فشارها برای مسدودسازی این پیامرسان تلاشی برای سوق دادن کاربران به سمت یک اپلیکیشن تحت کنترل دولت است. او در گذشته به دلیل مخالفت با درخواستهای امنیتی کرملین، روسیه را ترک کرده بود، هرچند گزارشهایی درباره سفرهای متعدد او به این کشور در سالهای اخیر منتشر شده است.
وزیر توسعه دیجیتال روسیه اعلام کرده فعلاً تصمیمی برای مسدودسازی تلگرام در خط مقدم جنگ اوکراین وجود ندارد، اما ابراز امیدواری کرده در آینده نیروهای نظامی بتوانند به خدمات داخلی مهاجرت کنند.
در مجموع، اگرچه مقامهای روسیه بهطور رسمی از تصمیم قطعی برای فیلتر کامل تلگرام سخن نگفتهاند، اما مجموعه هشدارهای امنیتی، کاهش سرعت دسترسی، تهدیدهای قانونی و ترویج پیامرسان داخلی «Max» نشان میدهد سناریوی مسدودسازی کامل این پیامرسان در روسیه بیش از هر زمان دیگری جدی شده است.
