حاکمیت دیجیتال به سبک جدید: چین چطور به تغییر معماری اینترنت ایران کمک میکند؟
به گزارش کارگروه فناوری اطلاعات سایبربان ، پکن از یک شریک تجاری محتاط بهنوعی به «معمار ارشد امنیت ملی ایران» تغییر وضعیت داده است. این تغییر با تزریق کدهای برنامهنویسی و ارائه محصولات متنوع فناورانه جایگزین مدلهای غربی و فرکانسهای راداری و... به بدنه دفاعی-امنیتی ایران رقم خورده است؛ اقدامی که در این گزارش ادعا شده هدف آن چیزی نیست جز مقابله با حملههای امنیتی نهادهای جاسوسی.
به گزارش زومیت بر اساس گزارش مدرن دیپلماسی چین در چارچوب «برنامه پنجساله پانزدهم» خود (۲۰۲۶–۲۰۳۰)، بر تقویت امنیت سایبری و هوش مصنوعی در کشورهای همپیمان، از جمله ایران، تاکید دارد. در این گزارش، این رویکرد ذیل مفهوم «حاکمیت دیجیتال» تعریف میشود؛ مفهومی که در سالهای اخیر برای بسیاری از دولتها جذاب بوده است.
این مقاله توصیف میکند که چین از ژانویه ۲۰۲۶، استراتژی جامعی را آغاز کرده تا ایران را به کنار گذاشتن نرمافزارهای آمریکایی و اسرائیلی ترغیب و آنها را با سیستمهای بسته و امن چینی جایگزین کند.
این گزارش به تصمیم ایران برای مهاجرت کامل از GPS به سامانه ناوبری چینی BeiDou نیز اشاره میکند؛ اقدامی که با هدف کاهش آسیبپذیری در برابر اختلال یا نفوذ خارجی انجام میشود و چندی پیش و در خلال جنگ ۱۲ روزه به آن اشاره شد اما اخبار تکمیلی آن هیچوقت اعلام عمومی نشد.
بهگفته تحلیلگران چینی که در این گزارش به آنها اشاره شده، موفقیت نهادهای جاسوسی در نفوذ به پایگاههای داده دولتی ایران — از جمله سامانههای ثبت احوال و اطلاعات گذرنامه — نشانهای از آسیبپذیری عمیق سیستمهای نرمافزاری و معماری داده است. از نگاه پکن، این سطح از نفوذ فقط محدود به ایران نیست و میتواند الگویی از «جنگ اطلاعاتی نسل جدید» باشد که سایر کشورها نیز در معرض آن قرار دارند.
شبکه SCO؛ چترِ اطلاعاتی از پکن تا تهران
چین این دیوار دفاعی را با سازوکار اطلاعاتی سازمان همکاری شانگهای (SCO) تکمیل کرده است. توافقات سپتامبر ۲۰۲۵ برای تاسیس مرکز منطقهای مقابله با تهدیدات، اکنون در ژانویه ۲۰۲۶ به مرحلهی عملیاتی رسیده است.
این مرکز به مثابه یک «بانک دادههای ضد-جاسوسی» عمل میکند که در آن، الگوهای نفوذ و عملیاتهای مخفیانهی موساد بهصورت اشتراکی میان پکن و تهران تحلیل میشود. این سطح از «دیپلماسی نظامی»، لایهای از مصونیت را برای رژیم ایران فراهم کرده که فراتر از مرزهای جغرافیایی آن عمل میکند.
چرا ایران خط قرمزِ اژدهاست؟
در نهایت، باید پرسید چرا چین تا این حد در لایههای فنی ایران هزینه میکند؟ پاسخ مدرن دیپلماسی صریح است: اقتصاد. پکن نفوذ اطلاعاتی در ایران را یک «درس امنیتی» و تهدیدی برای شاهرگهای تجاری خود میبیند. از نظر پکن، سقوط یا تضعیف ایران در این زمینهها یعنی ناامنی در منطقه و ناثباتی اقتصادی.
چین با تبدیل ایران به یک «دژ نفوذناپذیر تکنولوژیک»، در حقیقت از ثبات زنجیره تامین جهانی خود محافظت میکند. از آنسو نباید فراموش کرد دولتمردان و تصمیمگیران ایران نیز بارها و بارها درباره ایدهآل بودن سیستم اینترنت چین و علاقه به پیادهسازی سیستم مشابه آن در ایران صحبت کردهاند؛ موضوعی که البته مخالفان محدودی هم در بین همین افراد داشته است.
اگرچه گزارش Modern Diplomacy تمرکز خود را بر سطح حاکمیتی و نظامی گذاشته، اما پیامدهای این رویکردها بهطور مستقیم بر اینترنت، خدمات دیجیتال و تجربه کاربران عادی اثر میگذارد. تجربه مدل چینی اینترنت نشان داده که امنیت، وقتی با محدودسازی گسترده و کنترل شدید همراه شود، میتواند هزینههای اجتماعی و اقتصادی قابل توجهی داشته باشد. با این حال باید دید آينده دنیای فناوری ایران با کمک کشورهایی چون چین به کجا خواهد رسید.
