بررسی فیلترینگ در کشورهای مختلف جهان (بخش دوم): روسیه

بر اساس گزارش 2018 موسسه آمریکایی خانه آزادی (freedom house)، یکی از نهادهای تحقیقاتی ارزیابی‌کننده آزادی دسترسی مردم کشورهای مختلف جهان به اینترنت، میزان محدودیت دسترسی شهروندان روسیه به اینترنت در سال گذشته میلادی را 67 درصد ارزیابی کرد.

بر اساس بررسی‌های آماری صورت گرفته، روند افزایش نظارت دولت روسیه بر اینترنت این کشور که از سال 2006 با مسدودسازی وبگاه قفقاز سنتر (Kavkaz Center)، پایگاه خبری گروه‌های جهادی استقلال‌طلب چچنی، آغاز شد، در سال‌های 2017 و 2018، شتابی بیش از پیش یافته است.
این روند، از ابتدا تا 7 سال بعد، بازتاب رسانه‌ای چندانی نیافت. نیویورک‌تایمز، در تاریخ 31 مارس 2013، گزارش داد که دولت روسیه در حال مسدودسازی گزینشی بخش‌هایی از اینترنت است.

برآوردها حاکی از آن است که روسیه مدت اندکی پس از چین، به تبعیت از این کشور، استفاده از انواع وی.پی.ان را در راستای محدودسازی بیشتر دسترسی کاربران به صفحات فیلتر شده، ممنوع اعلام کرد. روسیه در سال 2017، جدای از پروژه فایروال بزرگ خود، بر روی مسدودسازی دسترسی به وب‌سایت‌های مدنظر خود تمرکز کرد. بر اساس آمار، کرملین در طول این سال، هرروز، به صورت میانگین، 244 صفحه وب را فیلتر کرده است.

این کنترل و نظارت، علاوه بر مسدودسازی وبگاه‌های خاص یا دسته‌بندی‌های موضوعی کلی، بعضاً بر شهروندان و کاربران اینترنت نیز اعمال می‌شود. به عنوان مثال، مشترکان اینترنت روسیه، در بسیاری از مواقع، ملزم به استفاده از اسامی واقعی خود برای ثبت‌نام و بهره‌مندی از خدمات هستند. این امر، حتی کاربران را نیز، در صورت تخلف، ملزم به پاسخگویی می‌کند.

مقامات سرویس فدرال نظارت بر ارتباطات، فناوری اطلاعات و رسانه‌های جمعی روسیه (Roskomnadzor)، نهاد متولی امر فیلترینگ در روسیه، هدف از اجرای این قوانین را مبارزه با گروه‌های افراط‌گرا، جلوگیری از تهدید امنیت ملی و اشاعه محتوا مستهجن و پورنو گرافی اعلام کرده است.

دسته‌بندی وبگاه‌های فیلتر شده در روسیه

سرویس فدرال نظارت بر ارتباطات، فناوری اطلاعات و رسانه‌های جمعی روسیه، از سال 2013 تا به امروز، لیست سیاهی از وبگاه‌های ممنوعه در این کشور، منتشر کرده است که به شرح زیر است:

•    وبگاه گیت هاب (GitHub)

این وبگاه نخستین بار در اکتبر 2014، برای مدت کوتاهی مسدود شد. گیت هاب، بار دیگر در تاریخ 2 دسامبر همان سال، به خاطر انتشار برخی رشته کدهای مخرب و ایجاد تنش در میان متخصصان امنیت سایبری و توسعه‌دهندگان وب، مسدود شد. این محدودیت در تاریخ 4 دسامبر برداشته شد و از آن پس رشته کدهایی که سبب فیلتر این سایت شده بود، در یک دسته‌بندی ویژه قرار گرفت و دسترسی کاربران روس به آن‌ها، قطع شد.

•    ویکی پدیای روسی

نهاد ناظر بر اینترنت روسیه، در تاریخ 18 اوت 2015، ویکی پدیای روسی را به خاطر انتشار یک مقاله در مورد مصرف مواد مخدر، مسدود شد و در لیست سیاه قرار گرفت.

•    صفحات مستهجن و پورنو گرافی

وبگاه‌های پورنو گرافی، طی ماه سپتامبر سال 2016 در روسیه مسدود شدند و نهاد ناظر بر این امر، اعلام کرد که این نوع محتوا نباید و نمی‌تواند در بازار این کشور به فروش برسد.

•    وبگاه دیلی استورمر (The Daily Stormer)

آدرس این وب‌سایت نئونازی، در سال 2017، به یک دامنه روس منتقل شد و دولت روسیه پس‌ازاین اقدام، وبگاه یاد شده را از دسترس خارج کرد و گردانندگان دیلی استورمر، مجبور به نقل مکان به دارک وب شدند.

•    تلگرام

کرملین، در تاریخ 16 آوریل 2018، فرمان فیلتر پیام‌رسان تلگرام را در روسیه صادر کرد. این اقدام با انتقال آی‌پی‌های تلگرام به آمازون و گوگل، چندان موفق نبود و سبب افزایش تنش میام دو شرکت بزرگ یاد شده با دولت روسیه شد.

 با بررسی روند افزایش کنترل و نظارت دولت روسیه بر فضای مجازی، می‌توان نتیجه گرفت که اهمیت ثبات اینترنت به عنوان یکی از عرصه‌های مهم امنیت ملی، برای دولت‌های بزرگ و هژمونیک جهان، اهمیت فراوانی یافته است و تقریباً همه کشورهای جهان، به منظور تأمین منافع کلان ملی خود، بر فعالیت‌های جاری در فضای مجازی، نظارت و کنترل مستقیم و مستمر دارند.