به گزارش کارگروه فناوری اطلاعات سایبربان ، با بازگشت اینترنت بینالملل بسیاری از اپلیکیشنها و سایتها به بستری برای انتشار تبلیغات ضدایرانی تبدیل شدهاند؛ تبلیغاتی که از مسیر گوگل ادز منتشر میشوند که هم امنیت جمهوری اسلامی ایران را هدف گرفتهاند و هم قوانین خود گوگل درباره محتوای فریبکارانه را نقض میکنند. با توجه به سابقه ردپای رژیم صهیونیستی و حتی جذب جاسوس از این بستر، این پرسش جدی مطرح است که آیا با یک خطای مقطعی روبهرو هستیم یا با استانداردی دوگانه و سازمانیافته در سیاستهای گوگل.
در همین راستا مرضیه ادهم، پژوهشگر فضای مجازی و عضو انجمن سواد رسانهای ایران با اشاره به نقش فزاینده پلتفرمهای خارجی در زیستبوم ارتباطی کشور، به خبرنگار علم و پیشرفت فارس گفت: توسعه زیرساختهای ارتباطی طی سالهای اخیر باعث شده ابزارهای نوین ارتباطی در قالب فضای مجازی بهسرعت فراگیر شوند و بخش قابل توجهی از شئون زندگی فردی، اجتماعی و حتی حکمرانی کشورها را تحت تأثیر قرار دهند. این فضا در کنار فرصتها، تهدیدهای نوینی را نیز به همراه دارد که بدون شناخت دقیق، میتواند زمینهساز بحرانهای امنیتی شود.به گفته ادهم، برای فهم میزان مداخله و اثرگذاری این ابزارها در کشور، ابتدا باید به ریشههای شکلگیری اینترنت توجه کرد؛ شبکهای که پایههای آن در وزارت دفاع آمریکا و با اهداف کاملاً نظامی بنا شد و در آغاز، هیچکس تصور نمیکرد چنین فناوریای تا این حد گسترش یابد و مرزهای جغرافیایی را عملاً بیمعنا کند.وی افزود: در میان ابزارهای ارتباطی نوین، گوگل به دلیل تنوع گسترده خدمات و نفوذ عمیق در زندگی روزمره کاربران، از اهمیت ویژهای برخوردار است. از موتور جستوجو گرفته تا گوگلمپ، گوگلپلی، کروم، درایو، فوتوز و در نهایت گوگل ادز، همگی بخشی از یک اکوسیستم یکپارچه هستند که دادهمحور عمل میکند.این پژوهشگر فضای مجازی با بیان اینکه ماهیت جنگها تغییر کرده است، خاطرنشان کرد: امروز از جنگ سخت و نیمهسخت عبور کردهایم و به جنگ نرم و هوشمند رسیدهایم؛ جایی که بهجای تصرف سرزمینی، افکار عمومی هدف قرار میگیرد. مقام معظم رهبری نیز بارها به اهمیت افکار عمومی بهعنوان میدان اصلی گفتمانسازی اشاره کردهاند.
گوگل ادز به کاتالیزور بحرانهای امنیتی تبدیل شده است
در ادامه، ادهم با اشاره به مختصات جنگ نرم و هوشمند، به برخی تهدیدات بالقوه سرویسهای گوگل در این کارزار اشاره کرد و تصریح کرد: این تهدیدها میتواند شامل آلودهسازی اطلاعاتی، اخلال در مدیریت بحران کشور، جاسوسی دادهای، هدایت اقدامات خرابکارانه، در دسترس قرار دادن آموزشهای ضد امنیتی، شناسایی بازارهای بحرانساز و حتی تخریب کارکردهای اخلاقی جامعه باشد. در چنین شرایطی، گوگل میتواند در کنار شناسایی زمینههای بحران، بهعنوان یک کاتالیزور و شتابدهنده بحران نیز عمل کند.
گوگل ادز؛ ابزار تبلیغ یا نفوذ؟
عضو انجمن سواد رسانهای ایران گفت: گوگل ادز در ظاهر یک پلتفرم تبلیغاتی برای کسبوکار و برندینگ است که امکان معرفی خدمات و محصولات به مخاطبان بالقوه را فراهم میکند، اما در عمل شاهد هستیم که این ابزار با تحلیل رفتار کاربران، به استخراج دادههای فرهنگی و اجتماعی میپردازد و میتواند جریانهای رسانهای خاص را جهتدهی کند.
وی افزود: تبلیغات گوگل با تحلیل رفتار کاربران ایرانی، اطلاعات فرهنگی و اجتماعی آنها را استخراج و جریان رسانهای خاصی را جهتدهی میکند. این وابستگی تبلیغاتی و اطلاعاتی، کشور را در مواقع بحران آسیبپذیر میکند، چرا که این پلتفرمها میتوانند دسترسی را محدود یا محتوا را جهتدار نمایش دهند.این پژوهشگر فضای مجازی گفت: بررسی لیست استثنائات تحریمی نشان میدهد ابزارهای ارتباطی عملاً از شمول تحریم خارج شدهاند و این موضوع، وابستگی تبلیغاتی و اطلاعاتی کشور به پلتفرمهای خارجی را افزایش داده است؛ وابستگیای که در شرایط بحران میتواند به آسیبپذیری جدی منجر شود.در ادامه، ادهم با اشاره به ضرورت مقابله با عملیات روانی در بستر پلتفرمهایی مانند گوگلادز، راهکارهای پیشنهادی برای کاهش اثرگذاری این ابزارها را تشریح کرد و گفت: برخی معتقدند که باید این ابزارها فیلتر شود اما فیلترینگ مانند این است که برای یک شکستگی عمیق، چسب زخم بزنیم. تجربه نشان داده این روش کارآمد نیست. امروز حتی دانشآموزان بدون استثنا از فیلترشکن و شبکههای اجتماعی استفاده میکنند. بنابراین مسئله با انسداد حل نمیشود.وی راهکار اصلی را «شناخت دقیق فضا» دانست و گفت: نخستین گام، شناخت ظرفیتها، قابلیتها و تهدیدهای پلتفرمهایی مانند گوگل و انتقال این شناخت به مسئولان تصمیمگیر و نهادهای ذیربط است. بدون این شناخت، نه پیشگیری از بحران ممکن است و نه مدیریت مؤثر آن.
شبکه ملی اطلاعات و استقلال تبلیغاتی
این پژوهشگر فضای مجازی تأکید کرد: راهکار اساسی دیگر، تقویت شبکه ملی اطلاعات و ایجاد زیرساخت بومی تبلیغات دیجیتال است. این زیرساخت میتواند امکان مالکیت داده، اعمال ضوابط فرهنگی و حفظ امنیت اطلاعات کاربران ایرانی را فراهم کند و در عین حال به کسبوکارهای داخلی و حتی بینالمللی خدمات بدهد، بدون آنکه سایر کسبوکارها آسیب ببینند.وی افزود: استقلال در فضای داده و تبلیغات، به معنای کاهش نفوذ دادهای و مهندسی افکار عمومی از خارج کشور است.
حکمرانی فضای مجازی در کشورهای دیگر
در پایان، ادهم با اشاره به نمونههای موفق حکمرانی در فضای مجازی در سطح بینالمللی، گفت: کشورهایی مانند فرانسه سابقه شکایت از گوگل را دارند و در حوزه انتشار اخبار جعلی، این شرکت را محکوم کردهاند و ۹۵ میلیون دلار غرامت دریافت کردند. همچنین محدودیتهای سنی برای استفاده از شبکههای اجتماعی در کشورهایی مانند آمریکا، ترکیه و حتی محدودسازی برخی پلتفرمها در مکزیک نشان میدهد که حاکمیت دیجیتال امری پذیرفتهشده در دنیاست.وی افزود: ایران نیز از نظر فنی و حقوقی امکان تنظیمگری و حتی شکایت را دارد، اما پیشنیاز آن شناخت دقیق تهدیدات و بسترسازی قانونی است.عضو انجمن سواد رسانهای ایران خاطرنشان کرد: این پلتفرمها متعلق به ما نیستند، نه دادههایشان و نه زیرساخت نرمافزاریشان. در این بسترها اطلاعات کاربران ایرانی در اختیار شرکتها و نهادهایی قرار میگیرد که منافع خود را دنبال میکنند. راهکار نهایی، ارتقای سواد رسانهای خانوادهها، مسئولان و عموم مردم و تقویت گفتمان مطالبهگری برای امنیت شبکه ملی اطلاعات است؛ شبکهای که بتواند امنیت داده و هویت فرهنگی جامعه را تضمین کند.
