عربستان سومین قدرت جهان در توسعه مدلهای هوش مصنوعی
به گزارش کارگروه فناوری اطلاعات سایبربان؛ به گفته سازمان داده و هوش مصنوعی عربستان (SDAIA)، این کشور در زمینه توسعه مدلهای پیشرو هوش مصنوعی، رتبه سوم جهان را به خود اختصاص داده است؛ موضوعی که نشاندهنده جایگاه رو به رشد عربستان در حوزه هوش مصنوعی است که با سرعتی بالا در حال تحول میباشد.
طبق اعلام این سازمان، عربستان تا سال ۲۰۲۵ موفق به توسعه 8 مدل زبانی بزرگ شده که 5 مورد از آنها در سطح جهانی پیشرو محسوب میشوند. این موارد شامل مدلهای ملی نظیر «ALLaM» و همچنین مدلهای تخصصی است که توسط سایر نهادهای سعودی توسعه یافتهاند.
سازمان داده و هوش مصنوعی عربستان همچنین اعلام کرد که تا سال گذشته، ۵۸ کاربرد هوش مصنوعی به صورت بومی توسعه یافته است. علاوه بر این، از شاخص «BALSAM»، که با همکاری بیش از ۱۰ مؤسسه تدوین شده، برای ارزیابی ۲۰ مدل هوش مصنوعیِ زبان عربی استفاده شده است.
پیشرفت عربستان در رتبهبندیهای بینالمللی نیز بازتاب یافته است؛ به طوری که این کشور در شاخص آمادگی دولتها در برابر هوش مصنوعی، محصول «Oxford Insights» در سال ۲۰۲۵، رتبه ۱۵ را در میان ۱۹۵ کشور کسب کرد و در شاخص هوش مصنوعی ۲۰۲۵، که توسط مؤسسه هوش مصنوعی انسانمحور دانشگاه استنفورد منتشر شده، در جایگاه نوزدهم جهان قرار گرفت.
سازمان داده و هوش مصنوعی عربستان ضمن اشاره به دستاوردهای عربستان، خاطرنشان کرد که آینده هوش مصنوعی عمومی (AGI) همچنان نامشخص است و میان کارشناسان در خصوص تعریف آن و احتمال تحققش اختلاف نظر وجود دارد.
منظور از هوش مصنوعی عمومی، سیستمهای هوش مصنوعی هستند که توانایی یادگیری، سازگاری و انجام طیف گستردهای از وظایف شناختی را در سطحی قابل مقایسه با تواناییهای انسان دارند.
این سازمان اظهار داشت که پیشرفتهای اخیر، بهویژه در حوزه هوش مصنوعی مولد، گمانهزنیهایی را درباره زمان ظهور هوش مصنوعی عمومی برانگیخته است؛ با این حال، هشدار داد که چنین پیشبینیهایی به معنای وجود شواهد قطعی مبنی بر ظهور قریبالوقوع سیستمهایی با هوشِ همترازِ هوش عمومی انسان نیست.
به گفته سازمان داده و هوش مصنوعی عربستان، پیشرفت به سوی هوش مصنوعی عمومی به عوامل متعددی بستگی دارد؛ از جمله جهشهای فناورانه، قدرت پردازشی، سطح سرمایهگذاری و چارچوبهای نظارتی.
از این رو، عربستان سعودی هوش مصنوعی عمومی را نه به عنوان هدفی وابسته به یک جدول زمانی مشخص، بلکه به مثابه یکی از سناریوهای احتمالی آینده میبیند که نیازمند آمادگیهای زودهنگام است.
این سازمان افزود که اقدامات آمادگی شامل پرورش استعدادهای ملی، تقویت محیط نظارتی، گسترش همکاریهای بینالمللی و افزایش بهکارگیری راهکارهای هوش مصنوعی در بخشهای مختلف است. تلاشها همچنین بر ایجاد زیرساختها، بهبود کیفیت دادهها و حاکمیت و ارزیابی تأثیر سیستمهای پیشرفته هوش مصنوعی بر اقتصاد، بازار کار، امنیت و جامعه متمرکز است.
این نهاد عربستانی توضیح داد که ریاض رویکردی تدریجی به سمت حاکمیت هوش مصنوعی اتخاذ کرده که با اصول اخلاقی و چارچوبهای نهادی آغاز میشود و سپس به پذیرش هوش مصنوعی و چارچوبهای مدیریت ریسک که میتوانند در کنار فناوریهای نوظهور تکامل یابند، گسترش مییابد.
در حالی که کارشناسان معتقدند که هوش مصنوعی پیشرفته فرصتهایی را برای بهبود خدمات مراقبتهای بهداشتی و آموزشی، تسریع تحقیقات علمی و پشتیبانی از مدلهای اقتصادی سازگارتر ارائه میدهد، سازمان داده و هوش مصنوعی عربستان اعلام کرد که این امر همچنین چالشهایی را در رابطه با حریم خصوصی، امنیت سایبری، تعصب، اطلاعات نادرست، اشتغال و پاسخگویی در قبال تصمیمات اتخاذ شده توسط سیستمهای به طور فزاینده خودمختار ایجاد میکند.
ایجاد قابلیتهای ملی همچنان بخش مرکزی استراتژی هوش مصنوعی عربستان است. سازمان داده و هوش مصنوعی به ابتکاراتی مانند «SAMAI» و همچنین برنامههای آموزشی، اردوهای آموزشی، هکاتونها و مسابقاتی که برای گسترش مجموعه متخصصان هوش مصنوعی و آمادهسازی استعدادهای سعودی برای پیشرفتهای فناوری آینده طراحی شدهاند، اشاره کرد.
دانشگاهها نیز در این تلاشها مشارکت دارند. در دانشگاه فهد بن سلطان در تبوک، دانشکده محاسبات، برنامههایی در زمینه هوش مصنوعی، یادگیری ماشینی و علوم داده معرفی کرده است، در حالی که از همه دانشجویان کارشناسی، صرف نظر از رشته تحصیلیشان، خواسته شده تا یک دوره عمومی هوش مصنوعی را با هدف ایجاد سواد فنی و مهارتهای آماده برای آینده بگذرانند.
هیئت علمی این دانشکده تحقیقات هوش مصنوعی را در مجلات و کنفرانسهای بینالمللی منتشر کرد، در حالی که آزمایشگاه «AIMD» آن از دانشجویان و محققان در توسعه الگوریتمها، آموزش مدلهای یادگیری ماشینی، تجزیه و تحلیل دادهها و آزمایش راهحلهای امنیت سایبری پشتیبانی میکند.
این دانشگاه همچنین یک کامپیوتر کوانتومی را اداره میکند و به دانشجویان و محققان فرصت میدهد تا کاربردهای محاسبات کوانتومی و پتانسیل آنها را برای حل چالشهای محاسباتی پیچیده بررسی کنند. همچنین مجموعهای از هکاتونها و مسابقات فنی را با هدف توسعه راهحلهایی برای مشکلات دنیای واقعی راهاندازی کرده است.