به گزارش کارگروه فناوری اطلاعات سایبربان، هم‌زمان با تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک و فشار بر چارچوب‌های چندجانبه کنترل تسلیحات، و با شتاب گرفتن کاربردهای نظامی هوش مصنوعی، مباحث مربوط به نظارت انسانی، پاسخگویی و مقررات‌گذاری بین‌المللی در مجامع جهانی اهمیت و برجستگی تازه‌ای یافته‌اند.
در صد و پنجاه و سومین اجلاس اتحادیه بین‌المجالس (IPU) که از ۵ تا ۹ اکتبر ۲۰۲۶ در آروشا (تانزانیا) برگزار شد، آفریقای جنوبی خواستار تدوین یک سند بین‌المللی الزام‌آور حقوقی برای قانون‌گذاری در زمینه استفاده نظامی از هوش مصنوعی شد. این کشور استدلال کرد که تدابیر حفاظتی و اعمال کنترل معنادار انسانی باید همگام با نقش فزاینده سامانه‌های مبتنی بر هوش مصنوعی در عرصه نبرد، توسعه یابند.
در جریان گفتگوها پیرامون نقش پارلمان‌ها در حفظ صلح در عصر هوش مصنوعی نظامی، دوریس مپاپانه، نماینده پارلمان آفریقای جنوبی، هشدار داد که فناوری‌های در حال پیشرفت سریع که بدون نظارت کافی انسانی عمل می‌کنند، خطرات قابل‌توجهی را متوجه غیرنظامیان می‌سازند. وی تأکید کرد که نمایندگان پارلمان باید با نظارت دقیق بر مراحل خرید، توسعه و استقرار سامانه‌های نظامی مجهز به هوش مصنوعی، در شکل‌دهی به چارچوب‌های حقوقی، اخلاقی و سیاستی حاکم بر کاربردهای نظامی این فناوری مشارکت کنند. این موضع‌گیری، صدای پارلمان‌های آفریقا را نیز به تلاش‌های بین‌المللی برای وضع قوانین حاکم بر هوش مصنوعی نظامی و سلاح‌های خودمختار می‌افزاید.
این اقدام در ادامه مواضع مشابهی صورت می‌گیرد که پیش‌تر در جریان بحث‌های عمومی (کمیته اول) هشتاد و یکمین نشست مجمع‌عمومی سازمان ملل متحد (۲۲ تا ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶) مطرح شده بود. در آن نشست، سون شیائوبو، مدیرکل اداره کنترل تسلیحات وزارت امور خارجه چین، ضمن اشاره به چالش‌های پیچیده و شدید پیش روی امنیت جهانی، خواستار حمایت بیشتر از نظام بین‌المللی مبتنی بر محوریت سازمان ملل متحد شد. وی با اشاره به تلاش ایالات متحده برای دستیابی به برتری راهبردی مطلق از طریق ترتیبات اشتراک‌گذاری تسلیحات هسته‌ای و بازدارندگی گسترش‌یافته، اظهار داشت که چین معتقد است این اقدامات بر ثبات راهبردی جهانی و منطقه‌ای تأثیر می‌گذارند.
سون شیائوبو در خصوص کاربردهای نظامی هوش مصنوعی، چهاراصل را برای توسعه و حکمرانی آن برشمرد. کنترل انسانی، استفاده مسئولانه، مقررات‌گذاری متمایز (متناسب با کاربردها) و مشورت فراگیر.
وی تصریح کرد:
انسان‌ها باید همچنان عاملان نهایی پاسخگو باقی بمانند و سامانه‌های تسلیحاتی مربوطه باید تحت کنترل انسان باشند.
او همچنین از کشورها خواست تا از هوش مصنوعی برای دستیابی به برتری نظامی مطلق استفاده نکنند و بر لزوم پرهیز از رقابت تسلیحاتی در حوزه هوش مصنوعی تأکید ورزید. چین همچنین اعلام کرد که پیش‌نویس قطعنامه مجمع‌عمومی سازمان ملل در مورد همکاری بین‌المللی برای کاربردهای علمی صلح‌آمیز را مجدداً ارائه خواهد کرد و تأیید می‌کند که دسترسی به پیشرفت‌های فناوری یک حق قانونی غیرقابل‌انکار برای همه ملت‌ها است.
این اظهارات در بحبوحه یک بحث بین‌المللی طولانی‌مدت در مورد سیستم‌های سلاح‌های خودمختار کشنده (LAWS) مطرح می‌شود. این سیستم‌ها می‌توانند اهداف را با درجات مختلفی از مداخله انسانی انتخاب و درگیر کنند و سؤالات دشواری را در مورد اینکه چه کسی کنترل استفاده از زور را اعمال می‌کند و چه کسی مسئولیت زمانی که یک حمله باعث آسیب غیرقانونی می‌شود را بر عهده دارد، مطرح می‌کنند. هوش مصنوعی همچنین می‌تواند از عملکردهای نظامی فراتر از هدف‌گیری خودمختار، از جمله تجزیه‌وتحلیل اطلاعات، نظارت، پشتیبانی از تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی عملیاتی، پشتیبانی کند؛ بنابراین، یک چارچوب برای هوش مصنوعی نظامی باید بین کاربردها و سطوح مختلف خودمختاری تمایز قائل شود، نه اینکه همه کاربردهای نظامی هوش مصنوعی را معادل در نظر بگیرد.
در مرکز این مباحث جهانی، معنای کنترل معنادار انسانی قرار دارد که سؤالاتی را در مورد سطح و میزان دخالت انسان و غیرعملی بودن آن در شرایط عملیاتی مطرح می‌کند. سؤالاتی از جمله اینکه آیا پرسنل اطلاعات و زمان کافی برای ارزیابی یک اقدام پیشنهادی دارند، آیا می‌توانند به طور مؤثر مداخله کنند و آیا مسئولیت تصمیمات همچنان مشخص است یا خیر. این نگرانی‌ها به‌ویژه زمانی حاد می‌شوند که سیستم‌ها با سرعت عمل می‌کنند، حجم زیادی از داده‌ها را پردازش می‌کنند یا توصیه‌هایی ارائه می‌دهند که به چالش کشیدن آنها برای اپراتورهای انسانی دشوار است.
سیاست ایالات متحده در مورد سیستم‌های سلاح‌های خودکار مرگبار، سه سطح از دخالت انسان را متمایز می‌کند: انسان خارج از حلقه (خودمختاری کامل)، انسان در حلقه (خودمختاری تحت نظارت) و انسان در حلقه نیمه‌خودکار.
اعلامیه اتحادیه بین‌المجالس (IPU) به بحث بین‌المللی در مورد اینکه آیا قوانین بشردوستانه فعلی برای اداره جنگ‌های خودکار کافی است یا خیر، شتاب حیاتی می‌بخشد. ایجاد یک ابزار الزام‌آور قانونی، چالش‌های سیاسی قابل‌توجهی را ایجاد می‌کند. کشورها باید تعیین کنند که کدام قابلیت‌ها نیاز به ممنوعیت‌های آشکار دارند، کدام یک ممکن است تحت محدودیت‌های مشروط عمل کنند و چگونه باید انطباق با آنها تأیید شود.
این اعلامیه چند روز پس از آن منتشر می‌شود که وزارت جنگ ایالات متحده پروژه آگینکورت (Agincourt) خود را برای آماده‌سازی یک فرماندهی جنگ خودکار برای ۱ اکتبر ۲۰۲۷ آغاز کرد.
در نهایت، مداخلات کشورهایی مانند آفریقای جنوبی و چین، ضرورت مشارکت گسترده بین‌المللی را برجسته می‌کند. تصمیمات پیرامون جنگ هوش مصنوعی به‌ناچار بر ثبات جهانی تأثیر خواهد گذاشت. ایجاد چارچوب‌های الزام‌آور، صیانت از مسئولیت انسانی و جلوگیری از انحصارهای فناورانه، گام‌هایی اساسی در جهت دستیابی به نظمی بین‌المللی و متوازن است که پاسخگویی را تضمین کند.
